Grondwettelijk hof wijst nieuw verzoek af om wet op lokale verkiezingen te schorsen

Het Sloveense grondwettelijk hof heeft op 13 oktober 2026 een verzoek afgewezen om een wetswijziging op de lokale verkiezingen voorlopig te schorsen. Die wijziging ontneemt burgers van derde landen met een vaste verblijfsvergunning het stemrecht bij lokale verkiezingen. Het verzoek kwam van de Noor Christian Moe. Hij diende het samen met het Juridisch Netwerk voor de Bescherming van de Democratie in, een organisatie die opkomt voor de rechtsstaat. De rechters stemden met vijf tegen twee tegen de schorsing. Alleen de rechters Neža Kogovšek Šalamon en Barbara Kresal stemden voor. Voor Nederlanders en Belgen in Slovenië verandert er niets: als EU-burgers behouden zij hun stemrecht bij lokale verkiezingen, ook na deze wetswijziging.

Het grondwettelijk hof in Ljubljana is de hoogste rechter van Slovenië in geschillen over de grondwet. Het beslist ook over verzoeken om een wet voorlopig te schorsen, zoals dit verzoek van Moe. Volgens het grondwettelijk hof is niet aangetoond dat uitvoering van de wet tot moeilijk herstelbare schade leidt. Dat is de voorwaarde die artikel 39 van de wet op het grondwettelijk hof stelt voor een voorlopige schorsing van een wet, meldt het hof. Zonder die schade blijft een wet dus van kracht, ook terwijl de rechtszaak over de grondwettigheid nog loopt.

Moe is een Noor die al ruim twintig jaar in Ljubljana woont. Hij diende zijn grondwettelijke klacht in samen met het Juridisch Netwerk voor de Bescherming van de Democratie. Volgens Christian Moe raakte hij zijn stemrecht kwijt zonder uitleg. Dat gebeurde via een versnelde procedure, in een verkiezingsjaar, enkele maanden voor de verkiezingen. Daarmee verwijst hij naar het tempo waarmee het parlement de wetswijziging behandelde, vlak voor de lokale verkiezingen van dit najaar.

Een niet-bindend referendum op zondag 11 oktober, de dag voor de uitspraak van het hof, leverde 55,29 procent steun op voor het afschaffen van het stemrecht van derdelanders. Bij zo’n raadgevend referendum moet de regering de uitslag niet in wetgeving omzetten. De steun onder kiezers zegt dus niets over de uitkomst van de rechtszaak bij het hof. Volgens de regering had de grondwettelijke toetsing van artikel 1 van de wetswijziging geen deugdelijke grondslag. Dat meldde ze zelf al voorafgaand aan de uitspraak.

Burgers van derde landen met een vaste verblijfsvergunning hadden sinds 2002 stemrecht bij lokale verkiezingen in Slovenië. Pas de recente wetswijziging nam dat stemrecht weg. Ze werd aangenomen na de parlementsverkiezingen. Binnen de Europese Unie hebben alleen EU-burgers overal vanzelf stemrecht bij lokale verkiezingen. Voor burgers van buiten de EU regelt elk land dat zelf. Slovenië koos daarmee tot voor kort een ruimere lijn dan veel andere lidstaten.

De uitspraak van het hof over de schorsing valt ruim een maand voor de lokale verkiezingen van oktober. Tot die verkiezingen blijft de wetswijziging dus van kracht. De uitkomst van de rechtszaak over de grondwettigheid van de wet zelf blijft onzeker. Derdelanders met een vaste verblijfsvergunning kunnen bij de komende lokale verkiezingen dus niet meestemmen voor hun gemeenteraad of burgemeester; Nederlanders en Belgen vallen daar als EU-burgers niet onder.