Ruim 3000 stembureaus open voor vier referendums in Slovenië

Op zondag 11 oktober openden in Slovenië om 7.00 uur ruim 3000 stembureaus hun deuren voor vier referendums. Kiezers kunnen tot 19.00 uur stemmen. Eén vraag gaat over een wijziging van de wet op het parlementair onderzoek. Die wet regelt hoe het parlement een onderzoekscommissie mag instellen en wat die mag onderzoeken. De andere drie vragen zijn raadgevend. Die drie gaan over de verplichte bijdrage voor de publieke omroep RTV en over het koppelen van sociale bijstand aan gemeenschapswerk. Ook stemrecht bij gemeenteraadsverkiezingen voor inwoners van buiten de Europese Unie is zo’n raadgevende vraag.

Nederlanders en Belgen die in Slovenië wonen, raakt die laatste vraag niet rechtstreeks. Als EU-burgers mogen zij al stemmen voor de gemeenteraad. Het referendum gaat over het uitbreiden van dat recht naar inwoners van landen buiten de Unie. Voor alle vier vragen krijgen kiezers op het stembiljet simpelweg ja of nee voorgelegd, zonder verdere toelichting op het biljet zelf. De RTV-bijdrage is het bedrag dat elk huishouden nu al maandelijks betaalt aan de publieke omroep, los van de vraag of iemand er daadwerkelijk naar kijkt of luistert. Zo’n omroepbijdrage bestaat ook in sommige andere Europese landen.

Volgens de kiescommissie, de Državna volilna komisija (DVK), telt Slovenië voor dit referendum 2984 gewone stembureaus. Daarbij komen 88 omnia-stembureaus voor kiezers die op de referendumdag niet in hun eigen woondistrict zijn, en 30 stembureaus op Sloveense ambassades en consulaten in het buitenland. Een Sloveen die voor werk tijdelijk ergens anders verblijft, kan dankzij een omnia-stembureau daar toch gewoon stemmen. De bureaus in het buitenland zijn er voor Sloveense staatsburgers die er niet wonen, zoals arbeidsmigranten en hun gezinnen.

Bij de vroegtijdige stemming namen 75.401 kiezers deel. Dat is 4,44 procent van alle kiesgerechtigden. Die stemming stond open van dinsdag tot en met donderdag, voor wie zondag zelf niet kon stemmen.

Voor de wetswijziging op de parlementaire onderzoekswet ligt de lat het hoogst van de vier vragen. Alleen als minstens 339.706 kiezers tegenstemmen, een vijfde van de kiesgerechtigden, vervalt de wet, meldt het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het parlement nam die wet op 26 mei 2026 aan. Stemmen te weinig kiezers tegen, dan blijft de wet zoals ze is. Bij de drie raadgevende referendums geldt die drempel niet. Zij geven het parlement alleen een richting mee, zonder dat de uitkomst de bestaande regels direct wijzigt. Het parlement kan de uitslag gebruiken om een eigen wetsvoorstel op te stellen, maar is daartoe niet verplicht. Zo’n voorstel moet het parlement vervolgens nog zelf in stemming brengen, als een gewoon wetgevingsproces.

Na het sluiten van de stembureaus om 19.00 uur verwacht de kiescommissie de eerste uitslagen na 20.30 uur. Eerder op de referendumdag maakte zij al twee keer opkomstcijfers bekend. Dat gebeurde om 11.00 uur en om 16.00 uur. Zo konden kiezers en media tussentijds volgen hoeveel mensen al hadden gestemd, lang voor de stembureaus zelf sloten. Pas met de uitslag na 20.30 uur wordt duidelijk of de 339.706 tegenstemmen zijn gehaald die de wetswijziging zouden doen vervallen.